Песьня пра зубра

Автор: Гусоўскі МіколаЖанр: Прочая старинная литература  Старинная литература  1980 год
Скачать бесплатно книгу Гусоўскі Мікола - Песьня пра зубра в формате fb2, epub, html, txt или читать онлайн
Закладки
Читать
Cкачать
A   A+   A++
Размер шрифта
Песьня пра зубра -  Гусоўскі Мікола
Песьня пра аблічча, дзікасьць зубра і паляваньне на яго САКРАТАРУ ЯЕ КАРАЛЕЎСКАЕ ВЯЛІКАСЬЦІ ЯСНАВЯЛЬМОЖНАМУ ЛЮДОВІКУ АЛЬФІЮ О, Людавік, гэту сьціплую кніжку табе давяраю З просьбай пранікнуць у сутнасьць і глыб яе зьместу, А на выпадак, калі ў ёй нічога ня ўгледзіш, Што далікатнейшы слых Каралевы магло б улагодзіць, Хай яна сыдзе за сьціплы табе мой дарунак. Гэта не я, а твой розум і талент цябе прызначаюць Справу такую зрабіць. Застаюся табе вінаватым. ДА НАЙЯСЬНЕЙШАЙ УЛАДАРКІ І ПАННЫ БОНЫ З ЛАСКІ БОЖАЙ КАРАЛЕВЫ ПОЛЬШЧЫ, ВЯЛІКАЙ КНЯГІНІ ЛІТВЫ, РУСІ, ПРУСІІ І ІНШ. ПАННЫ МІКОЛА З ГУСАВА

Калі я быў у Рыме, яснавяльможная каралева, папа Леў Х, прыгадваючы аднойчы паляваньні на Поўначы і велічыню зьвяроў, пераканаў красамоўнымі словамі надзвычай шаноўнага пана плоцкага біскупа Эразма, пасла вашай Высокасьці тады пры ім, каб чучала бізона, якога мы называем зубрам, яго набітая сенам шкура была дастаўлена ў Рым.

Калі біскуп плоцкі паабяцаў гэту просьбу выканаць, ён адаслаў лісты Радзівілу, ваяводу віленскаму, просячы падшукаць шкуру найвялікшага зьвера гэтай пароды, а мне, у той час свайму дарадцу, загадаў напісаць што-небудзь аб прыродзе і паляваньні на зьвера, жадаючы паказаць папу постаць зубра ня толькі ў рэчах, але і ў словах.

Аднак з-за нечаканай сьмерці Льва ўсё гэта ня здзейсьнілася. Застаецца толькі невялікі твор, напісаны тады мною сьпехам (мне не ставала ні часу, ні здольнасьці), твор гэты я рашыў выдаць у сьвет у гонар тваёй Вялікасьці. Гэтае пісаньне хачу я паднесьці табе замест сьціплага падарунка, спадзеючыся, што надарыцца выпадак, калі яго Каралеўская Вялікасьць па сваім звычаі адправіцца на паляваньне, і гэтая кніжка, што змяшчае лясныя прыгоды, цябе зацікавіць і ты яе прачытаеш. Гэтым самым жадаю я ня так палепшыць сваё становішча, як пракласьці шлях вучоным мужам, каб і яны табе свае творы паднесьлі. І каб ты, найвучонейшая княгіня, узважыла іх здольнасьці і нараіла свайму яснавяльможнаму мужу, які абавязаны больш мець часу для вядзеньня войнаў, чым для чытаньня кніг, тых, каго палічыш найбольш таленавітымі. Бо бачу я з найвялікшым для сябе жалем і, зразумела, з пэўнай стратай для дзяржавы, што славуцейшыя сэрцы зусім не паважаюцца. Яны з-за матэрыяльнай нястачы і беднасьці цалкам ня могуць сябе праявіць. Бачу я таксама, што ёсьць нямала людзей, якія валодаюць і багацьцем і талентам. Але калі яны заўважаюць, што вучоных, мастакоў і паэтаў так мала шануюць і паважаюць, то імкнуцца больш узбагачацца, чым ахарошваць душу. З-за такой нікчэмнай справы ахвяруюць яны самым высакародным прызначэньнем сваіх асоб. А калі возьмеш ты на сябе агульнае апякунства над гэтымі захапленьнямі, тады ўзбуйнеюць таленты і прынясуць карысьць Каралеўскай Вялікасьці ў яе значнай працы, так што дзяржава будзе зберагацца ў сваім стане ў гэты злавесны час.

Дзяржава абапіраецца больш на мужнасьць духу, чым на сілу цела, пра што сьведчаць як грэкі, так і рымляне. Іх магутнасьць квітнела найбольш тады, калі расьцьвіталі навукі. А як толькі пачалі нікнуць таленты, сілы іх згасьлі, а з заняпадам апошніх абрушылася іх дзяржава і ўсталявалася рабства. Таксама і ў нас. Тыя ж, хто вядзе войны паводле звычаяў старажытных, што адлюстраваны ў кнігах, няхай узьнімуць ваенныя подзьвігі і кінуць тое, што замінае грамадзкай дзейнасьці, ды падумаюць, дакуль нам баяцца турка! Няхай жа разважаць тыя, хто добра ведае з чытаньня старых кніг, што і грэкі і рымляне ў найвышэйшым росквіце сіл сваіх разгарнулі калісьці ваенныя дзеяньні ў кірунку гэтых краінаў сьвету, пакуль ня ўпэўняцца, што для рымскай зброі Германія, а для грэкаў Дунай былі амаль вечнымі межамі і рубяжамі на гэтым шляху. Так што і Вялікі Аляксандар, які думаў панаваць над усім сьветам, застрашаны мужнасьцю таго народа, не адважыўся перайсьці Дунай, на беразе якога спыніўся, і, як добра вядома, павёў войскі супраць неваяўнічых народаў Азіі.

Хоць нам не ўласьцівыя ні норавы, ні звычаі старажытных, аднак вечная сіла неба і мужнасьць нашага воіна-ратніка не падвядуць, як справа дойдзе да зброі, калі толькі мы, бяззбройныя, ня будзем раздушаны нейкім наканаваным няшчасьцем, ці, ясьней кажучы, спрытным круцельствам некаторых і сваёй бяздзейнасьцю — і гэта, як мне здаецца, нас і зьвязвае.

Мне добра вядома, найсьвятлейшая пані, якога вялікага шчасьця ты зычыш гэтаму каралеўству і як шмат разважаеш і дбаеш аб паляпшэньні ягонага становішча. Але я сапраўды не ўяўляю, чым ты можаш яму дзейсна дапамагчы. Калі ж ты праявіш сябе добразычлівай, схільнай да апякунства навукі і мастацтва, тады ад іх будзе і дзяржаве вялікая карысьць, а высокая слава імя твайго распаўсюдзіцца такім чынам яшчэ вышэй з ухвалай тваіх выхаванцаў. Бо што можа быць больш цудоўным і вартым тваіх продкаў і тваёй найславуцейшай з арагонскага дома сям'і, больш дасканалым з усіх форм дабрачыннасьці, калі на іх грунтоўна глядзець і ў мірны час, і ў вайну, і ў справе рэлігіі? Але і яны ніколі не напоўнілі б землі сьвету гэткай агромністай славай жыцьця і подзьвігаў з прыязьню ўсяго пакаленьня і не паказалі б сябе ў такім дзівосным сьвятле ў розных выпрабаваньнях лёсу перад нашчадкамі, калі б іх уласная вучонасьць і ўласьцівая гэтаму роду асаблівая прыхільнасьць да вучоных мужоў ня ўзнеслі б іх на такую вышыню, што яны былі ўслаўлены звонкай лірай вялікіх талентаў; таму мне застаецца заслужана маўчаць пра іх, асабліва тут, дзе я падпарадкаваны непазьбежнаму закону выказвацца сьціпла.

Жадаю здароўя і быць вартай свайго славутага роду.

1

Будучы ў Рыме, зь вялізным натоўпам пасполу, Бачыў аднойчы я гульні, што ўсе з захапленьнем віталі: Жорсткую бойку быкоў, гледачам на пацеху. Лётныя стрэлаў раі ды бліскучыя дзіды Ранілі целы жывёлаў і боль ім чынілі нясьцерпны, Аж вар'явалі ахвяры, іх лютасьць, як пена ўскіпала… Тут вось, пакуль я глядзеў на быкоў ашалелых, Спуджаных болем ды пляскам далоняў з трыбунаў, З нашых сказаў хтось: «Зусім як на ловах зубровых!» Я пагадзіўся, і ўсьлед, тутка ж пачаў успаміны Ходаньняў, дзіўна падобных, із волатам-зьверам. Як у той прыказцы, мне ж мой язык і пашкодзіў: Усьлед атрымаў я загад без адмовы й адкладу Выліць у верш мой спамін пра зубровыя ловы. Бачыце, я — між паэтаў прыпадкам выбраны — Песьню складаю аб нашым зьвяры невядомым, Дзівам зь вякоў захаваным пад зоркай паўночнай… Ён, што абвешчаны ў сьвеце крывавым забойцам, Часта ў мяне выклікаў смак жуды ці агіды, Мне так нясвомы, і сорам прызнацца, што скуру Часам уцёкамі я ратаваў, ажно людзі Ўсьлед мне плявалі, бо ў нас баязьліўцаў ня любяць. Тут, з ганаровым заданьнем, ды большаю мо небясьпекай, Змушаны буду я выявіць зручнасьць са зброяй Гэтак нязвычнай руцэ, муштраванай на луку. Ўзяў, дрыжучы, я пяро і баюся пад гэтым цяжарам Ці мо палегчы, няўдольнасьць засьветчыўшы гэтым, Ці можа дзёрскасьцяй страх патаптаць і скарыцца Волі вялікага мужа, каму забавязаны ўсім я. З гэтаю думкаю буджу я крыніцу натхненьня: Рынь і паймкні жыцьцядайнай вадою айчыны, Піць дай пасеву майму на некраненым полі! Бо ж на зямлі Італійскай, даўней нам нязнанай, Мне загадалі тварыць маю песьню, — з пакорай Я пагадзіўся і вось — пільна ўзяўся за працу, Нат без надзеі, што ўсё будзе ў ёй дасканалым. Ўсё ж запытацца хачу я, і болей нічога, Як, чытачу мой, даць рады зь пяром неслухмяным? Ведаў дасюль я ж адно лёт апераных стрэлаў, З гэтых бачын устае уваччу вобраз бою, Сутычкі сьмяротныя, рой дзідаў імклівых, гудлівых… З лукам мне радзіць лягчэй, а табе — ізь пяром наравістым. Роўнымі быць мо маглі б мы з табой у майстэрстве. Што ж, як ня ўсё мне ўдасца, дык права за вамі: Рвеце бязьлітасна сказ чужаземца-няўмекі. Ёсьць падабенства ў пяра і стралы — у абодвух Роўныя джалы й калі іх напоіш атрутай, Ранкі даволі малой, каб паранены зьгінуў.

Читать книгуСкачать книгу